Historia pochodzenia i hodowli roślin cytrusowych.

 

 

 

Cytrusy to popularna nazwa roślin należących do rodzaju Citrus. Bogactwo tego rodzaju ocenia się bardzo różnorodnie: jedni naukowcy wymieniają 16 gatunków, inni twierdzą, że jest ich około 100.

Problem polega na tym, że bardzo trudno wyznaczyć granice i stopień pokrewieństwa pomiędzy umownymi „gatunkami”. W rzeczywistości są to duże grupy powstałe na skutek wielokrotnego krzyżowania licznych gatunków, pochodzących prawdopodobnie z Indii i południowych Chin.

Gatunki Cytrusów

 

Dzieje powstania poszczególnych form uprawnych cytrusów są bardzo zagmatwane, co wynika z trwającej tysiące lat hodowli. Złożyły się na nią zarówno przypadkowe krzyżowanie i selekcja w początkowych etapach historii uprawy, jak i późniejsze świadome prace hodowlane.

 

Chińczyk

 

 

 

Naukowcy przypuszczają, że cytrusy uprawiano już przed 4 tysiącami lat, początkowo na południowych i zachodnich stokach Himalajów. Rozwój tych plantacji w Chinach nastąpił około 2000 r. p.n.e.

Owoce cytrusowe były ponoć tak cenne, że ich przydział przysługiwał tylko najwyższym urzędnikom państwowym. Szczególnie ceniono delikatne mandarynki Citrus Reticulata.

Podobno Europejczycy nazwali chińskich dostojników mandarynami właśnie od ulubionych przez nich owoców - mandarynek!

 

Europejska historia cytrusów zaczyna się niezwykle podniośle i stosunkowo późno, jak na opowieść o tak starych roślinach uprawnych. Podobno zainicjował ją Aleksander Wielki Macedoński, wyruszając w 334 r. p.n.e. na wielką wyprawę do Persji i Indii.

 

 

 

Obok zastępów dzielnych wojowników, ten wielki wódz zabrał ze sobą także specjalnych obserwatorów, którzy mieli m.in. poszukiwać nowych roślin użytkowych. To oni mieli znaleźć m.in. Cytrynę Zwyczajną, czyli Citrus Limon, by jej sadzonki (lub nasiona) przesłać do Grecji.

Otrzymał je Teofrast z Eresos, który w swym opracowaniu “Badania nad Roślinami” opisał 450 gatunków roślin, w tym także pewną grupę roślin widzianych przez uczestników wyprawy Aleksandra. W dziele tym znalazła się pierwsza wzmianka o próbach uprawy cytrusów w Europie.

Citrus Limon

 

Pomarańcza Gorzka Citrus Aurantiacum dotarła na nasz kontynent w X w. n.e. za pośrednictwem perskich Arabów i używane była głownie w celach leczniczych. Z podobnego okresu wywodzą się plantacje Cytryny Zwyczajnej na południu Europy.

Dalsze introdukcje drzew cytrusowych były związane z wyprawami krzyżowymi - w XII wieku krzyżowcy przywieźli Limetę Kwaśną, czyli Citrus Aurantiifolia oraz ponownie rozpowszechnili Pomarańczę Gorzką, która najprawdopodobniej jest „przodkiem” Pomarańczy Słodkiej.

Przypuszcza się, że Pomarańcza Słodka powstała w wyniku skrzyżowania Pomarańczy Gorzkiej z jakimś innym cytrusem, badania wskazują, że pomarańcza słodka nie występowała w naturze.

 

Citrus Sinensis

 

 

Uprawy Pomarańczy Chińskiej, czyli Citrus Sinensis w europejskiej części obszaru śródziemnomorskiego datuje się od około 1500 roku, natomiast Bergamota, czyli Citrus Bergamota jest tam uprawiana od XVII wieku. Wszystkie te daty dotyczą upraw zlokalizowanych w południowych częściach Europy o klimacie śródziemnomorskim.

Próby introdukcji cytrusów na tereny znajdujące się na północ od Alp napotykały na poważne trudności, z powodu dużych wymagań cieplnych tych roślin. Rozwiązaniem tego problemu okazały się oranżerie, chroniące cytrusowe drzewka przez zapędami chłodnych podmuchów (por. tekst Oranżeria, czyli ogród Hesperyd).

 

 

 

 

 

Portugalscy, hiszpańscy, arabscy i holenderscy sadzili drzewa cytrusowe wzdłuż szlaków handlowych, aby zapobiec szkorbutowi.

Podczas swojej drugiej wyprawy w 1493 roku, Krzysztof Kolumb zabrał ze sobą nasiona pomarańczy, które zostały zasiane na Haiti i na Karaibach. Stąd też rozpowszechniły się pomarańcze na Karaibach a następnie od 1518 r zaczęto je uprawiać w Meksyku.

Portugalscy, hiszpańscy, arabscy i holenderscy

 

Ponce de Leon

 

 

Zostały one zasadzone po raz pierwszy na Florydzie w 1513 roku przez hiszpańskiego odkrywcę Juan Ponce de León, a do Kalifornii przywiezione zostały przez franciszkanów w XVIII wieku.

Hiszpanie przywieźli słodkie odmiany pomarańczy na tereny Ameryki Południowej i Meksyku w połowie XVI w, a stamtąd Francuzi zawili je do Luizjany.

To właśnie z Nowego Orleanu nasiona słodkiej pomarańczy zostały przewiezione około 1872 r na Florydę, gdzie powstały ogromne gaje pomarańczowe. W tych gajach szczepiono słodką pomarańczę na podkładkach z tradycyjnej gorzkiej pomarańczy.

 

Do Arizony pomarańcze przywieźli misjonarze między 1700 a 1710 r. Także misjonarze przywieźli pomarańcze do San Diego w 1769 roku. W 1841 roku wielki sad pomarańczowy został założony w miejscu, które jest teraz częścią Los Angeles.

W 1781 r. chirurg i przyrodnik na statku Discovery przewiózł nasiona do Afryki Południowej. Sadzonki, które urosły na statku podarował wodzom plemiennym na Hawajach w dniu przyjazdu w 1792 roku. Od tego czasu pomarańcze były powszechnie uprawiane na Hawajach, ale po przywleczeniu na te tereny muszki owocowej zaprzestano uprawy.

 

Uprawy plantacyjne w Hiszpanii zaczęły się w 1792 roku i we Włoszech w 1870 roku.

Uprawy Plantacyjne