Oliwka Europejska to gatunek drzewa należący do rodziny oliwkowatych. Rozpowszechniona w basenie Morza Śródziemnego przez Fenicjan prawdopodobnie jest jednym z pierwszych drzew uprawianych przez ludzi. W Egipcie, jako roślina uprawna, uprawiana jest, co najmniej od 5500 lat.

Drzewo Oliwne symbolizuje pokój, mądrość i siłę. W czasach starożytnych oliwka należała do najcenniejszych i najbardziej szanowanych roślin. Stanowiła pożywienie, służyła, jako lek, środek higieniczny, a także źródło światła i ofiara dla bogów. To długowieczne, osiągające wiek do 1000 lat i wiecznie zielone drzewo lub krzew w dzisiejszych czasach uprawiane jest głównie dla owoców, z których tłoczy się cenny tłuszcz – oliwę z oliwek.

W wyniku wytłaczania na zimno dojrzałych owoców otrzymywana oliwa stosowana jest do celów spożywczych lub kosmetycznych w postaci kremów albo balsamów. Oliwka Europejska, której owoce są doskonałym składnikiem kulinarnym słynie nie tylko z oryginalnego smaku, ale i szerokiego wachlarza działań leczniczych. Wraz z innymi roślinami liście oliwki europejskiej wchodzą w skład różnych leczniczych preparatów, których zadaniem jest np. obniżenie ciśnienia.

Aktualnie Oliwka Europejska czyli Olea Europaea, jeden z około 35 gatunków rodziny oliwkowatych występuje nie tylko w strefie śródziemnomorskiej. Dziś obecna jest niemal na wszystkich kontynentach, rośnie na pograniczu klimatu umiarkowanego i tropikalnego. Uprawiana jest w rejonie Morza Śródziemnego i wielu innych rejonach o ciepłym klimacie tj.: Wyspy Kanaryjskie, Krym, Kaukaz, południowo-zachodnia Afryka, Indie, Japonia, Kalifornia, Bermudy, Jamajka, Ameryka Południowa.

Pokrój
Wiecznie zielone, niezbyt wysokie drzewo lub duży krzew osiągające od 4 do 15m wysokości. Zarówno drzewo jak i krzew wytwarza liczne odrosty korzeniowe. Młode gałązki pokryte są łuskowatymi, białymi włoskami. W okresie letnim na końcach pędów pojawiają się żółtobiałe kwiaty zebrane w grona. Po zapyleniu kwiaty są zastępowane przez owalne, zielone owoce, osiągające do 4cm długości. Owoce dojrzewają jesienią i dojrzałe przybierają barwę fioletowoczarną.

Pień
Pień drzewa oliwnego jest zazwyczaj gruby, szary o spękanej korze. Często krzywy i sękowaty, pozrastany z kilku części szczególnie u starszych egzemplarzy, zwieńczony szeroko rozrośniętą i wzniesioną koroną. Gałązki drzewa są filcowato owłosione, starsze egzemplarze posiadają ciernie. Drewno otrzymywane z pni jest mocne i trwałe, używane jest w stolarstwie i snycerstwie.

Liście
Gałęzie oliwki pokryte są wąskimi, podłużnie owalnymi liśćmi o długości od 2,5 do 8cm. Liście rosną na długich ogonkach, na roślinie utrzymują się od 2 do 3 lat. Są naprzeciwległe, lancetowate, skórzaste, z podwiniętym brzegiem, z wierzchu ciemnozielone, pod spodem srebrzysto-popielate pokryte podobnie jak gałązki srebrzystymi włoskami.

Kwiaty
Drzewo oliwne zakwita małymi, pachnącymi kwiatami zebranymi w wiechowate kwiatostany wyrastające w kątach liści. Kwiatostany składają się z 10 do 40 białych kwiatów o czteropłatkowym kielichu. Posiadają jeden słupek i dwa pręciki. Drzewo kwitnie od maja do lipca a następnie owocuje między wrześniem a grudniem.

Owoce
Z kwiatów powstają podłużne lub okrągłe 1-pestkowe owoce o długości od 1 do 3,5 centymetrów, które przybierają kolejno następujące barwy: zielone, żółte, różowe, czerwone, a gdy są dojrzałe – granatowoczarne. Oliwki zielone i czarne pochodzą z tych samych roślin. O kolorze decyduje etap dojrzewania owoców, na którym zostają zerwane (zielone zbierane są wcześniej). Owoc drzewa oliwnego zawiera twardą, pomarszczoną, jasnobrązową pestkę. Dojrzałe owoce są mięsiste i tłuste, zawierają od 25 do 60% oleju zawierającego nienasycone kwasy tłuszczowe. Owoce oliwek są jadalne, bardzo często stosuje się je do przygotowania różnych potraw.

Zastosowanie
Świeże owoce drzewa oliwkowego spożywa się na surowo, są one jednak nietrwałe, dlatego konserwuje się je solą, solanką albo marynuje w occie lub kwasie mlekowym. Przed konserwacją często są drylowane, a w miejsce pestki nadziewane kaparami, papryką, anchois, czosnkiem, migdałami i serem.

Najważniejszym zastosowaniem oliwek jest otrzymywanie oleju zwanego oliwą. Uzyskuje się go z całkowicie dojrzałych owoców przez tzw. „tłoczenie na zimno” (w temp. pokojowej i umiarkowanym ciśnieniu). W wyniku takiego procesu otrzymuje się najlepszą oliwę, tzw. dziewiczą (łac. Oleum Virgineum Extra”). Poprzez wirowanie uwalnia się ją z zanieczyszczeń i rafinuje. Jest ona całkowicie czysta i prawie bezbarwna.

Przez dalsze tłoczenie (przy zwiększonym ciśnieniu) otrzymuje się jasnożółtą oliwę prowansalską (Oleum optimum), również odznaczającą się wysoką jakością. Wreszcie, stosując podwyższoną temp. i wysokie ciśnienie otrzymuje się żółtą, opalizującą oliwę techniczną (Oleum commune).

Oliwa uzyskiwana z pierwszego tłoczenia w temperaturze 25°C posiada wysokie właściwości odżywcze i lecznicze. Należy ją spożywać na surowo, w sałatkach lub innych pokarmach gdyż podczas podgrzewania niszczy się cenne odżywczo składniki. Również oliwa tłoczona przy zastosowaniu wyższej temperatury jest wartościowym tłuszczem jadalnym, nadającym się do smażenia, gotowania, duszenia i spożycia na surowo. Podczas smażenia oliwa z oliwek jest dziesięciokrotnie odporniejsza na utlenianie od oleju słonecznikowego i sojowego.

Oliwa z oliwek ma właściwości lecznicze, gdyż chroni serce i naczynia krwionośne prze zmianami miażdżycowymi. Obniża poziom cholesterolu LDL, ma działanie antyoksydacyjne, zapobiega wytwarzaniu się kamieni żółciowych. W krajach o wysokim spożyciu oliwy wskaźniki choroby wieńcowej są niskie. Oliwa ma działanie oczyszczające, podaje się ją na czczo, z sokiem z cytryny, podczas ziołowych kuracji kamicy żółciowej. Liście oliwki zawierają alkaloidy i gorycze. Produkuje się z nich preparaty obniżające ciśnienie krwi.

Oliwa z oliwek jest składnikiem wielu produktów kosmetycznych, olejków, kremów, maści itp. Oliwa z oliwek stosowana jest do mycia cery wrażliwej oraz ochrony suchej i wiotczejącej skóry, zarówno w stanie nieprzetworzonym jak i w maseczkach, kremach i innych kosmetykach. Około 90% światowych zbiorów oliwek przeznacza się do produkcji oliwy. Pozostała część owoców przeznaczona jest do konsumpcji w postaci owoców marynowanych lub kiszonych.

Symbolika
Drzewo oliwne odgrywało dużą rolę w mitologii i sztuce narodów śródziemnomorskich. Było drzewem obrzędowym, liście święcono i palono w domach dla wypędzenia złych duchów. Gałązka oliwna jest symbolem pokoju, zwycięstwa i czystości. Nowożeńcy w Rzymie nosili girlandy lub wieńce oliwne, koronowano nimi również zmarłych. Był to także atrybut tryumfujących wojowników oraz laureatów igrzysk olimpijskich. Oliwka, w którą uderzył piorun zapowiadała w opinii wróżbitów zakończenie pokoju. W siedzibie ONZ korona z gałązek drzewa oliwnego symbolizuje powszechny pokoju na świecie.

W sprzedaży dostępne są różne odmiany, jednak najbardziej dekoracyjna jest Oliwka Europejska (Olea Europaea), która była najbardziej rozpowszechnionym w antycznym świecie drzewem użytkowym. W naturalnych warunkach jest to roślina niewymagająca, rośnie na glebach wapiennych, kamienistych, o małym nawilgoceniu. Preferuje stanowiska słoneczne, ciepłe i suche, lecz bardzo wysokie temperatury są szkodliwe, zwłaszcza w okresie kwitnienia. Jest to roślina wrażliwa na mróz, wytrzymuje jednak krótkotrwałe spadki temperatury do -8/-10°C.

Doskonale nadaje się na bonsai – bez problemu znosi zabiegi podcinania pędów i korzeni. Może być też uprawiana w ogrodach zimowych i szklarniach, a latem wystawiana do ogrodu.

Niewielkie drzewka cieszą się dużą popularnością, stanowiąc modny dodatek. To także świetny sposób na utrwalenie wakacyjnych wspomnień o bujnych drzewach oliwnych nieodłącznie kojarzących się z Grecją, Hiszpanią czy Włochami . Zapewniając roślinie odpowiednie warunki, możemy liczyć nie tylko na piękne białe kwiaty, ale również owoce.